Afscheidsinterview Gelderlander: de wereld niet gered, de stad een beetje

De wereld redden. Niks meer, niks minder. Met beelden van kale, door zure regen verteerde naaldbomen op het netvlies, werd Jan van der Meer politiek wakker. Begin jaren tachtig. „Ik was vrij radicaal”, grinnikt hij. „Had als adolescent een visioen van een ideale, groene wereld, waarin iedereen z’n eigen groenten verbouwde, werkte op het land. Maar óók dat er dan ’s avonds werd gefeest en dat ieder dorp z’n eigen brouwerij had; ik was toen al een Bourgondiër.” Later werd Joschka Fischer van Die Grünen – minister op gympies – zijn held, rolde hij van De Groenen naar GroenLinks. Nu, twintig jaar nadat hij de Nijmeegse politiek instapte en na acht jaar wethouderschap, zwaait hij af.

Hoe zullen we over tien jaar aan wethouder Jan van der Meer terugdenken in Nijmegen?
„Dan denk je aan de man die een energierevolutie in deze stad in gang heeft gezet. Op naar een energieneutrale stad in 2045! Daarin zijn wij koploper in Nederland, juist omdat we hier al zo vroeg zijn begonnen, in 2006, vóór Al Gores film. In die tijd werd nog lacherig over duurzaamheid gedaan. Er zat ook geen lijn in het beleid. Ik hield mijn ambtenaren voor: er is daar buiten een oorlog te winnen. Heb ze omgeturnd van beleidsmedewerkers naar campagnemedewerkers. Hup, de straat op, de stad in, naar bedrijven toe. Het Nijmeegse bedrijfsleven heeft me trouwens aangenaam verrast: dat is echt een partner geworden. Het wérkt. Het energieverbruik in de stad lag in 2012 al 7 procent lager dan in 2008.”

En nu maar afwachten of uw opvolger dat groene beleid voortzet.
„Ik hóóp het. In de verkiezingscampagne heb ik me er wel zorgen om gemaakt. Het woord ‘duurzaam’ kwam in de meeste verkiezingsprogramma’s niet voor. Beschamend. Kennelijk interesseert het veel politici nog steeds bijzonder weinig.”

Wat ze wél interesseerde: het faillissement van Het Groene Hert, het door u geïnitieerde adviescentrum op het gebied van duurzaamheid. De gemeente ging voor een ton het schip in: een lening waar de gemeenteraad niets van wist.
„Er is meer over Het Groene Hert gepraat dan over wat anders. Ja, daar heb ik wakker van gelegen. Ik vond het klote. Het Groene Hert deed het als adviespunt prima, als winkel niet. Dat kan. Formeel hoefde ik de gemeenteraad niet te informeren over die lening – het was een zaak van B enW– maar dat had ik achteraf gezien wél moeten doen. Stom. Nu werd het gebruikt als een stok om mij te slaan, om verdachtmakingen rond te strooien, terwijl er géén dingen zijn gebeurd die het daglicht niet kunnen verdragen. Ik noem het: politiek met een kleine p. Wethoudertje pesten.”

Hoezo? Die ton is toch weg?
„Als je innovatief bezig bent, gaat er ook wel eens iets mis. Er staat tegenover dat we in vier jaar tijd voor 5 miljoen aan groene subsidies hebben binnengeharkt bij het rijk en de provincie!”

Het raakt u nog steeds.
„Omdat mijn integriteit in twijfel getrokken werd. Ik maakte me zorgen over mijn reputatie. Ik bedoel: ik moet straks ook verder.”

Het schijnt dat u óók wakker lag van de grote verliezen die de gemeente lijdt op de bouwgrond in de Waalsprong.
„Uit een second opinion die we in 2011 lieten uitvoeren, bleek dat we daar als gemeente een risico van 100 miljoen lopen. Ik was nieuw op dat dossier, tot dan toe had ik als wethouder te maken met projecten die een paar ton kostten, nu ging het opeens over zoveel miljoenen. Dat vóel je, als eindverantwoordelijke. Bijna lichamelijk.Echt, dat drukt op je.”

Al snel besloot u de hulp van D66-wethouder Bert Jeene van Financiën in te roepen. Dat riep het beeld op: het Waalsprongdossier is te complex voor Van der Meer.
„Ik zie het absoluut niet als een teken van zwakte. Integendeel. Bert en ik hebben heel goed samengewerkt, samen de onderhandelingen over de financiële ontvlechting van de marktpartijen (drie grote bouwcombinaties die uit de publiekprivate samenwerking stapten, HG) tot een goed einde gebracht. We vulden elkaar aan. En ik heb me de cijfers aardig meester gemaakt, hoor.”

Het had toch iets dubbels: de man die in de jaren negentig als raadslid zo fel ageerde tegen de komst van de Waalsprong, was opeens wethouder van de Waalsprong.
„Het klopt, toen iedereen in de jaren negentig ‘groei is goed’ riep, riep ik dat er in de bestaande stad nog voldoende bouwlocaties waren. Ik heb deels gelijk gekregen, maar ik moet toegeven dat ik destijds heb onderschat hoe sterk detrek naar de stad is, het urbanisatieproces. Dus ja, Nijmegen heeft de Waalsprong in volle omvang nodig.
Weet je waarom ik in 2010 graag wethouder van de Waalsprong wilde worden? Om het warmtenet te kunnen realiseren. Ik wist: dan kan ik écht meters maken op het gebied van duurzaamheid. Dit jaar is de aanleg gestart. Er worden straks 14.000 huizen verwarmd met restwarmte van de ARN inWeurt, via buizen, onderdeWaal door.”

Er is vorig jaar en dit jaar 76 miljoen afgeboekt op de Waalsprong. Slikken en je verlies nemen. Zijn alle Waalspronglijken nu uit de kast?
„De grondexploitatie is nu op orde. En iedereen kijkt tegenwoordig nadrukkelijk over onze schouders mee: accountants, provincie. We zijn ‘in control’, al zijn er natuurlijk nog best risico’s. Tegelijkertijd: er gebeuren daar fantástische dingen, zoals Plant je Vlag, het project waarbij particulieren zelf een duurzaam huis bouwen. Ik denk dat we de Waalsprong de afgelopen jaren effectief hebben ontdaan van zijn Vinex-imago. Het is nu hip,the place to be. And the best is yet to come:de bebouwing tegen de dijk aan, de Citadel, het stadseiland.”

U bent volgens vriend en vijand een prima marketingman. Ideeënman, ook. Jannetje Plannetje, was lang uw bijnaam.
„Als raadslid. Kon ik wel mee leven. Zelf zei ik liever: Van der Meer zet iets neer. Ik vind het heel sneu als raadsleden alleen maar bezig zijn met wat er fout gaat. Ik vind dat je er als raadslid én als wethouder bent om iets toe te voegen. Al is het iets kleins, zoals het watertje dat in de Hezelstraat naar beneden stroomt. Mijn kindje.”

Die tram in de Burchtstraat waar u zo voor streed, komt die er nog?
„Eh… ja. Wanneer? Hou het op 2024. Dan is de economie aangetrokken, is er weer geld voor investeringen én zijn de olie- en benzineprijzen enorm gestegen. Durf eens groot te denken!”

U werd nooit gezien als een bestuurlijk zwaargewicht. Hebben we u onderschat?
„Misschien wel. Ik weet: ik ben niet iemand met het natuurlijk gezag van een Paul Depla. Maar ik breng wél creativiteit, enthousiasme, visie én ik krijg mensen daarin mee. Resultaat telt. Ik denk dat ik kan terugkijken op een vrij succesvolle wethouderscarrière.”

En wat nu?
„Zzp’er? (lacht) Iets met duurzaamheid,in ieder geval. Als adviseur misschien.”

Is de wereld dan nog niet gered?
„Ik ben van nature een rasoptimist. Maar ik vrees echt dat het te laat is. De klok tikt door, de klimaatverandering die al is ingezet, is niet meer terug te draaien. Ik maak me daar grote zorgen over. Het laat me niet los.”