Behoud het gratis OV voor 65-plussers

Sinds 2007 kunnen de 23.000 Nijmeegse ouderen gratis reizen met de bus. Dit is een grandioos succes. Er gaan nu drie maal meer 65-plussers mee met het OV. Ze gaan vaker de deur uit en zelfs een kwart laat de auto vaker staan. Er zijn partijen die het gratis OV weer willen afschaffen. GroenLinks heeft geknokt voor invoering van het gratis OV en zal dat blijven doen voor het behoud daarvan. Een achtergrondartikel en leuk Tv-spotje:

[youtube]http://www.youtube.com/watch?v=eNn8PZpXZU8[/youtube]

Sinds 2007 kunnen zo’n 23.000 Nijmeegse ouderen (14% van de totale bevolking) vanaf 65 jaar gratis reizen met de bus. De buspas geldt voor alle stadslijnen tot aan de eindbestemming. Zelfs als die zich buiten Nijmegen bevindt. Ouderen kunnen dus gratis reizen naar plaatsen als Wijchen, Bemmel en Groesbeek. De pas is geldig in de daluren, dus na 9.00 uur ’s ochtends en in het weekend de hele dag. Maximaal 2 kinderen tot 12 jaar mogen gratis met opa of oma meereizen.

Het gratis OV voor ouderen stond in 2006 bij verschillende partijen in het verkiezingsprogramma. Bij de coalitieonderhandelingen in dat jaar werd € 250.000,- voor dit doel vrijgemaakt. Als kersverse wethouder voor mobiliteit kreeg ik de opdracht om dit te regelen. Maar al snel werd duidelijk dat dit budget niet toereikend was. Berekend was dat het busbedrijf Novio € 670.000,- mis zou lopen als op dat moment de ouderen gratis zouden reizen. Met een kwart miljoen kom je dan niet ver. Gelukkig kwam er tegelijkertijd een oproep van het Ministerie van V&W om deel te nemen aan een proef met gratis OV. We hebben Nijmegen toen meteen aangemeld en de proef gekregen met 50% cofinanciering vanuit het Rijk. Op dat moment had ik dus voldoende budget om minstens een half jaar proef te draaien met gratis OV voor de 65-plussers. In juni 2007 zijn we dan ook gestart; met de ouderen van woonzorgcentrum Sonnehaert gingen we op de koffie bij de Blokker in de Binnenstad.

Al vanaf het begin is het een doorslaand succes. Uit de evaluatie bleek dat er twee tot drie keer zoveel ouderen in de bus zitten. Ouderen gaan meer de deur uit. Ze gaan vaker winkelen, naar de markt en naar de bioscoop of restaurant. Deze cijfers worden ondersteund door de  binnenstadsmonitor, waarin te zien is dat veel bezoekers van de binnenstad reizen met het gratis OV-pasje. De marktkooplui en de winkeliers uit de binnenstad mogen blij zijn met deze voorziening. Uit de evaluatie bleek verder dat ouderen vaker familie en vrienden bezoeken en ze doen meer aan het verenigingsleven, zoals bijvoorbeeld zang-, muziek-, toneel- of hobbyvereniging. Ook zag je een stijging van het vrijwilligerswerk en mantelzorg.

Bij de evaluatie is tevens gekeken naar verkeerseffecten. Het busbedrijf heeft geen extra bussen hoeven in te zetten tijdens de proef. Er waren buiten de spits voldoende lege stoelen beschikbaar om de groei te kunnen verwerken. De bussen hebben dus minder lucht en meer mensen vervoerd. Ook bleek dat 27% van de ouderen wat vaker de auto heeft laten staan. Daar staat tegenover dat 20% minder fietst, vooral niet op koude en regenachtige dagen. Daar staat tegenover dat ouderen wel meer zijn gaan sporten. Zo kreeg de Nordic Walking club in Groesbeek na de start van de proef ineens meer aanmeldingen vanuit Nijmegen.

Naast enquêtes zijn er ook groepsdiscussies met ouderen gehouden en daaruit kregen we aanvullende informatie van de gebruikers. Opvallend was dat het gratis OV er vooral toe heeft geleid dat mensen het gemak van de bus hebben ontdekt. Men werd gestimuleerd om zich eens in het lijnennet te verdiepen en dat bleek zo slecht nog niet. Ook heeft de bus als voordeel dat je geen parkeergeld hoeft te betalen, je niet met de auto in het drukke verkeer hoeft te rijden, een wijntje kunt drinken en dat je andere ouderen in de bus treft.

Met het gratis OV werden twee doelen nagestreefd: een mobiliteitsdoel en een sociaal doel. Ongeveer een kwart van de nieuwe reizigers is uit de auto gestapt en draagt dus bij aan de bereikbaarheid. Voor ongeveer driekwart van de nieuwe reizigers dient het gratis OV vooral een sociaal doel; deze ouderen nemen actiever deel aan de samenleving. Al met al was de proef met het gratis OV voor GroenLinks aanleiding om dit door te zetten. Via slim onderhandelen in het college van B&W en via moties in de Nijmeegse gemeenteraad kreeg GroenLinks het voor elkaar om de proef in 2008 incidenteel voort te zetten en het structureel in de begroting van 2009 en verder te krijgen. We zijn de eerste gemeente die dit dus structureel financieel geregeld heeft.

Maar het gratis OV staat momenteel bij de gemeenteraadsverkiezingen op het spel. Partijen als D66, VVD en PvdA willen het gratis OV schrappen als bezuinigingsmaatregel. Of ze overwegen alleen rijkere ouderen geen gratis buspas meer te geven. Op zich klinkt dat logisch. Rijke ouderen kunnen het zelf wel betalen. Maar daar zitten een paar bezwaren aan. Allereerst levert de uitsplitsing tussen rijk en arm een hoop bureaucratische rompslomp op.  Een deel van het budget zal onherroepelijk in ambtelijke uren en administratieve handelingen gaan zitten; wat erg zonde van het geld is.

Ten tweede is het OV niet gratis maar wordt het betaald vanuit de OZB-opbrengsten. Op die manier kost het ieder Nijmeegs huishouden maar één euro gemiddeld per maand. Rijkere ouderen betalen dus al volop mee aan het gratis OV. Mogen ze dan ook meereizen? Vergeet ook niet dat het bedrag voor het gratis OV is berekend op basis van de inkomstenderving van het busbedrijf in 2006. We hebben dat dus afgekocht met een bedrag dat geleidelijk groeit i.v.m. de inflatie en de groei van het aantal ouderen. Maar inmiddels reizen tot drie keer meer ouderen met de bus. We krijgen dus als samenleving drie keer het product voor de prijs van één. We zijn als samenleving goedkoper uit; we hebben een kwantumvoordeel.

In feite is deze redenering ook geldig als we voor de hele Nijmeegse samenleving het OV gratis zouden maken. Dat is niet eens zo onverstandig. Gratis is nu eenmaal een krachtig marketinginstrument. Daarmee krijgen we veel mensen – ook voor het woon-werk verkeer – uit de auto en in de bus. Door de OZB te verhogen zouden we het OV voor iedereen gratis kunnen maken. Een solidaire maatregel van de hoog-mobielen met de laag-mobielen; de mensen die geen gebruik van de auto willen of kunnen maken. Maar dit is gezien de discussies over de lokale lasten en de Rijksbezuinigingen een stap te ver. Maar zoals in Vlaanderen is geschied, willen we wel kijken of we niet geleidelijk aan meer groepen gratis OV kunnen geven. We zouden na de ouderen dit ook de minima kunnen aanbieden.

Afschaffen van de gratis buspasjes, wat andere partijen willen, is echter een stap terug. Dat zou ik erg jammer vinden voor al die ouderen die de afgelopen jaren het voordeel hebben ontdekt van het openbaar vervoer in Nijmegen. Veel ouderen kunnen dan weer achter de geraniums blijven. In 2006 waren vrijwel alle politieke partijen voor gratis OV en nu zijn ze goeddeels tegen. Dan heeft het bij deze partijen ook nooit diep gezeten. GroenLinks ziet echter nog steeds de vele voordelen van het gratis OV en zal er dus voor blijven knokken.

Jan van der Meer
Lijsttrekker GroenLinks Nijmegen