Mijn woning aardgasvrij met een lucht warmtepomp; als dat maar goed gaat…

Dit jaar ga ik van aardgas af. Dat was mijn goed voornemen voor dit jaar. De vorige keer heb ik geschreven dat ik niet langer wil wachten op een collectieve oplossing, maar dat ik nu zelf aan de slag ga met een individuele oplossing: een warmtepomp. Hier volgt blog nr. 2 over mijn persoonlijke zoektocht naar een alternatief voor aardgas.

Ik zal eerst wat facts & figures geven over mijn thuissituatie. Ik woon sinds 2015 in een bovenwoning (met twee verdiepingen) in de 19e-eeuwse schil rondom het centrum van Nijmegen in de wijk Bottendaal. De woning uit 1909 zit ingeklemd tussen twee andere panden. Omdat het beschermd stadsgezicht is kan er alleen aan de binnenkant worden geïsoleerd. Dat is door vorige bewoners dan ook lichtjes gedaan. Ik heb er vervolgens nog dubbelglas aan toegevoegd. Meer is op dat vlak niet mogelijk, hooguit nog dakisolatie maar daar heb ik niet voor gekozen. Daarnaast heb ik 12 zonnepanelen (3.480 Wp) op het dak liggen en een zonneboiler geïnstalleerd tbv warm tapwater. Verder heb ik geen vloerverwarming maar een drietal radiatoren in mijn woonkamer. Ik schat in dat ik label B/C zou krijgen voor de situatie waarin de woning zich nu bevindt.

BottendaalAndere gegevens:

Woonoppervlakte: ca. 120 m2

Inhoud: ca. 380 m3

Gasketel uit 2006 en aan vervanging toe

Koken op inductieplaat

Gasverbruik (2019; met 2 personen): 1.022 m3

Elektriciteitsverbruik (2019; met 2 personen): -1.027 kWh

Dit betekent dat ik zo’n 1.000 kWh aan elektriciteit over heb en aan het openbare net terug lever. Ik ben dus stroomproducent. Maar deze 1.000 kWh leveren mij financieel niet zoveel op tenzij ik deze stroom zelf consumeer. Dat kan middels de aanschaf van een elektrisch aangedreven warmtepomp, die dan kan zorgen voor warmte in mijn huis. Om te weten wat een warmtepomp doet en hoe het werkt dan is dit een heel erg informatieve site: warmtepomp-weetjes.nl.

hybride-warmtepomp-Elga-cv-ketelWat mij opvalt in mijn zoektocht naar een goed alternatief voor aardgas is dat installateurs allemaal een eigen werkelijkheid hebben en dus krijg je verschillende adviezen. Ik ben bang dat mensen afhaken als ze verschillende en soms tegenstrijdige adviezen krijgen. Zou goed zijn als de installatiebranche wat meer synchronisatie aanbrengt in kennis en advisering. De installateur van mijn huidige ketel kwam met een advies voor een hybride warmtepomp. Het voordeel van een hybride warmtepomp is dat op piekmomenten een gasketel bij kan springen. En voor het collectief misschien niet eens zo’n verkeerde keuze omdat de belasting op het elektriciteitsnet dan op koude winterdagen veel minder is dan bij een situatie met alleen warmtepompen. Maar ik zit dan nog steeds vast aan het gasnet en mijn uitdaging is nu juist om helemaal van het gas af te gaan. De kosten voor deze variant waren te overzien: 8.000 (incl. BTW), maar ik zou dan nog wel vastzitten aan de terugkerende jaarlijkse kosten voor de gasaansluiting. Deze adviseur was overigens heel stellig in zijn conclusie dat met alleen een warmtepomp mijn woning niet warm te krijgen is op koude winterdagen. Dat zette mij behoorlijk aan het twijfelen mag u weten.

Een goede vriend van mij, Ben van de Elzen, is architect, woont in een veel ruimereIMG_3245 hoekwoning en heeft al sinds enkele jaren naar tevredenheid een lucht/water warmtepomp. Het vermogen van zijn warmtepomp is 8 kW en hij heeft zijn radiatoren niet vervangen voor vloerverwarming. Goed nieuws want vloerverwarming is op zich een betere manier om warmte af te geven aan de ruimte, maar is bij mij schier onmogelijk en financieel te kostbaar. Ben was ook heel stellig: als hij zijn woning warm krijgt met een dergelijke warmtepomp, dan moet dat bij mij zéker lukken. Dat komt ook omdat de radiatoren die hier hangen eigenlijk al overgedimensioneerd zijn. Deze relatief grote radiatoren zijn ooit geïnstalleerd nog voor de woning verder werd geïsoleerd. Om te bewijzen dat deze radiatoren afdoende zijn en dat er voldoende warmte vloeit in de radiatoren, moest ik van hem op koude dagen met een temperatuurpistool meten met hoeveel warmte het water in de radiatoren vloeit tijdens een koude winterdag. Dat bleek rond de veertig graden te zijn en dat is een temperatuur die makkelijk gemaakt kan worden door een warmtepomp. Dat gaf mij weer wat meer vertrouwen in de aanschaf van een warmtepomp.

Een tijdje terug had Ben een installateur meegenomen. Deze man heeft de situatie bekeken en geoordeeld dat het inderdaad mogelijk moet zijn om de woning te verwarmen met een lucht/water warmtepomp. Deze komt dan op het dak te staan. En om er zeker van te zijn dat het vermogen afdoende is stelt hij voor om een warmtepomp met een vermogen van 9 kW te nemen, een warmtepomp die iets meer vermogen heeft dan die van Ben, de bevriende architect in de LG-Therma-Vbuitenunithoekwoning. Bijkomend voordeel van een wat hoger vermogen warmtepomp is dat het apparaat minder geluid maakt omdat er bij dat vermogen vrijwel nooit op volle toeren verwarmd hoeft te worden. Er moet verder een boilervat worden geïnstalleerd van zo’n 200 liter, gekoppeld aan de warmtepomp en de meterkast moet worden aangepast. De zonneboiler die ik reeds had geïnstalleerd kan blijven staan en nog steeds functioneren als voorverwarming van de nieuwe boiler. Het moeilijkste van de operatie is toch wel of er voldoende ruimte is voor de installatie en de verbinding tussen meterkast en het nieuwe systeem. Om de kabels goed weg te werken dient er wel wat te worden gebroken in de muren van de woning. Maar goed, dat is blijkbaar allemaal mogelijk. Ik heb een offerte gekregen voor in totaal 9.123,40 incl. BTW. Voor een warmtepomp krijg ik gelukkig subsidie voor in totaal 1.900,- dus ik ben klaar voor afgerond 7.200,-. De meerkosten t.o.v. de situatie dat ik alleen de gasketel vervang zijn dan ongeveer 4.700,- ervan uitgaande dat een nieuwe ketel plus installatie uitkomt op zo’n 2.500,-. De vraag die velen dan vaak stellen: wanneer is dit terugverdiend?

In mijn berekeningen ga ik er van uit dat ik voor de warmtepomp zo’n 3.000 kWh nodig heb, en dan heb ik conservatief gerekend. Dan ga ik uit van een COP (coëfficiënt of performance) van gemiddeld 3. Dat is de verhouding tussen de hoeveelheid afgegeven warmte tegenover de hoeveelheid verbruikte elektriciteit van de warmtepomp. Een COP van 3 betekent dat als ik één kWh aan stroom er in doe, ik 3 kWH aan warmte terug krijg (de lucht-warmtepomp haalt warmte uit de lucht). Een heel efficiënt apparaat dus, zo’n warmtepomp. Overigens gaat het om een gemiddelde. In de winter is de COP natuurlijk lager dan in de zomer. De 1.000 kuub aardgas die ik jaarlijks verbruik staat gelijk aan 9.000 kWh. Dus bij een COP van 3 kan ik volstaan met 3.000 kWH aan stroom. De rest (6.000 kWh) is dus warmte die uit de buitenlucht wordt gehaald. Overigens verwacht Ben dat ik kan volstaan met 2.500 kWh. Hij gaat dus uit van een COP van 3,6 (9.000/2.500=3,6).

Maar ik ga zoals gezegd uit van een conservatieve inschatting, dus van 3.000 kWh die ik jaarlijks nodig zal hebben voor de warmtepomp. Als ik daar de 1.000 kWh zonnestroom van af trek die ik over heb, dan heb ik nog zo’n 2.000 kWh stroom nodig van het openbare net. De gasaansluiting kan weg waardoor ik geen vastrecht voor gas meer hoef te betalen (ca. 250,- per jaar). Overigens fijn dat de overheid de zogeheten ‘afsluitboete’ heeft afgeschaft want dat zou een extra kostenpost van 600,- hebben opgeleverd en is natuurlijk geen prikkel om aardgasvrij te worden.

Dus kortom, ik bespaar straks zo’n 1.000,- per jaar aan aardgas en vastrecht voor gas, maar ik moet zo’n 430,- aan stroom gaan betalen. Netto bespaar ik dan ca. 570,-, waardoor ik de meerkosten van een warmtepomp in acht jaar heb terugverdiend, sneller dan de levensduur van de warmtepomp (+/- 15 jaar). Dat is niet slecht. Ook als de gasketel niet afgeschreven zou zijn en je moet rekenen met de totale kosten van de warmtepomp (7.200,-) dan is de terugverdientijd met 13 jaar sneller dan de afschrijftermijn. Alleen als de subsidie weg valt dan wordt de terugverdientijd met zo’n 16 jaar waarschijnlijk lager dan de levensduur van de warmtepomp, tenzij het beleid wordt doorgezet dat gas in verhouding tot elektra steeds duurder wordt.

Dit is doorgerekend met de situatie dat we de zonnestroom die we opwekken nog steeds kunnen salderen. Dat wil zeggen dat de stroom die opgewekt wordt weggestreept wordt tegen de stroom die we verbruiken. En dat is gunstig voor huishoudens omdat de kosten voor gebruik hoger liggen dan de inkomsten die je krijgt voor geleverde stroom. Maar als de zon schijnt overdag, leveren we stroom aan het net, terwijl we vaak meer stroom gebruiken in de avonduren als de zon niet schijnt. De rijksoverheid is van plan om vanaf 2023 deze salderingsregeling gefaseerd af te schaffen. Dat zorgt helaas voor een verslechtering van de businesscase. Maar daar laat ik me niet door afschrikken. We hebben het toch ook nooit over de terugverdientijd van een keuken of van een auto? De ketel is aan vervanging toe en aardgasvrij moet gewoon de nieuwe norm worden. Ik heb uiteindelijk het besluit genomen, een krabbel gezet onder de offerte en al in week 4/5 wordt de warmtepomp geïnstalleerd. Spannend. Ik houd u wederom op de hoogte van het vervolg.

Jan van der Meer

 

3 thoughts on “Mijn woning aardgasvrij met een lucht warmtepomp; als dat maar goed gaat…

  1. Gijsbert ( G.B) Smit

    Beste Jan,

    je ziet nu hoe ongelooflijk ingewikkeld het is! Wellicht kun je vanuit je verantwoordelijkheid als gedeputeerde daar eens wat mee! Jullie zijn daar in het Provinciehuis altijd gek om dingen over de schutting te gooien met “buddies “etc. Wellicht een on line tool in deze zou niet gek zijn. Heb je de 50 graden proef al gedaan? ( ik meen van Milieu Centraal) Weet je gelijk of het gaat werken!

    Iets anders is dat je als high ranking pro toch moet weten dat een oudbouw uit 1905 vast niet bij energielabel B uitkomt meer richting D moet je denken.

    Succes en bedankt dat je laat zien dat ook jij als HRP er nog niet uitkomt!

    Gijsbert

  2. Mr. Warmtepomp

    Ik heb vorig jaar mijn cv ketel weggedaan en heb een warmtepomp geïnstalleerd. Het systeem werkt prima met mijn bestaande radiatoren en het was ook helemaal niet moeilijk om te installeren (wel veel werk). Na subsidie was ik ongeveer €6000,- kwijt, maar ik heb wel bijna alles zelf gedaan dus arbeidskosten zitten niet in deze prijs. Ik heb een tussenwoning uit 1965 van 125 m2 zonder spouwmuurisolatie, met vloerisolatie, het dak is van binnenuit matig geïsoleerd en alle ramen zijn dubbelglas (geen HR).

    Qua elektriciteitsverbruik ben ik erg tevreden. Vorige maand (december 2020) heeft de warmtepomp 507 kWh verbruikt (€110,-) en was de gemiddelde temperatuur over de maand 6,4 °C. Ter vergelijking, in december 2019 was de gemiddelde temperatuur 6,7 °C en heb ik 205 m3 gas verbruikt (€160,-). Dat scheelt toch al €50,- en dan is het vastrecht van de gasaansluiting nog niet meegerekend.

    Het vermogen van de warmtepomp is 6 kW (thermisch). Dit lijkt voldoende te zijn. In de koudste nacht tot nu toe is het -2 °C geweest, De warmtepomp heeft toen op ongeveer 50% van zijn vermogen gedraaid met elk uur een ontdooicyclus. Waar het volgens mij vaak mis gaat met warmtepompen is dat mensen het willen gebruiken als een cv ketel die op gas werkt. Een warmtepomp heeft veel minder vermogen dan een traditionele cv ketel, waardoor het lang duurt om een woning op te warmen vanaf een lagere temperatuur. Ook wordt het rendement van de warmtepomp lager als je op een hogere temperatuur moet stoken (wat het geval is bij het opwarmen). Ik heb zelf wat testen gedaan en kwam tot de conclusie dat de warmtepomp minder elektriciteit gebruikt als je hem 24 uur per dag aan laat staan, ten opzichte van een situatie waarbij je ’s avonds de verwarming uitzet en ’s morgens deze weer aan gaat.

    Belangrijk aandachtspunt is wel de geluidsproductie. Bij mijn warmtepomp is dat ongeveer 55 dB op vol vermogen. Voor een tussenwoning waar de warmtepomp in de tuin staat is dat eigenlijk nog aan de hoge kant. Ik heb daarom de fluistermodus aangezet en dan is het maximum ongeveer 45 dB. Dat is een aanzienlijk verschil en binnen hoor je de warmtepomp niet meer. Als je buiten voor de warmtepomp staat dan is het geluidsniveau vergelijkbaar met een vaatwasser die rustig staat te draaien. De fluistermodus betekent wel dat het vermogen tot 70% begrenst wordt, maar daar heb ik nog geen problemen mee gehad. De warmtepomp die je hier boven laat zien, heeft volgens mij een wat hogere geluidsproductie, maar als deze redelijk overgedimensioneerd is, zou niet snel tot problemen moeten leiden.

  3. Joost

    Leuk om te lezen, en herkenbaar. Installateurs neigen erg vaak nog naar het installeren van ‘de bekende weg’. En dat zijn gasketels of inderdaad hybride systemen.

    Voor ons was het rekensommetje iets anders want wij mogen geen zonnepanelen. Bovendien hebben we gekozen om toch vloerverwarming te nemen – het is een genot om geen radiatoren te hebben. Omdat we ook nog eens een relatief nieuwe ketel hadden (die hebben we doorgegeven aan vrienden) is onze rekensom definitief niet meer te vergelijken met die van jullie. Maar het besef dat er geen gas meer nodig is (hoera voor Groningen, en doei Poetin) voor ons huisje op groene stroom

    Voor ons gold ook dat we de luxe hadden om niet per sé rekening te hoeven houden met een terugverdientijd. Het is een investering in de toekomst die niet eenvoudig uit te drukken is in rechthoekjes en rondjes (geld). Sowieso zijn terugverdientijden afschuwelijke dingen voor individuen. Alsof er maar één dimensie is in het leven, en dat is geld.

    Moderne warmtepompen zijn behoorlijk stil. Die van ons staat echt pal naast onze voordeur, en we horen ‘m dus af en toe werken, ook door ons triple glas heen. Maar het is ook weer niet zo heftig dat je er last van hebt. En met deze koude dagen komt er af en toe damp vanaf, om te ontdooien. En dat is eigenlijk best wel leuk.

    We hebben ook nog de mogelijkheden van een bodemwarmtepomp overwogen. Dat zou echt supervet zijn geweest. Maar we wonen bijna in de binnenstad van Utrecht, en onder ons bescheiden tuintje mocht niet dieper dan 50 meter geboord worden, vanwege bodemlagen die niet met elkaar in verbinding mochten komen te staan. Het was helaas geen reële optie.

    De rekening van het afkoppelen van het gas, niet bij de burger leggen, is op zich een goede stap van de (landelijke) overheid, maar nog altijd wel bescheiden. Dit zou niet alleen moeten gebeuren voor de happy few die hier hun spaarpot op kunnen stukslaan. Mensen zonder spaarpot zouden ook van het gas af moeten, en wat mij betreft zou de overheid (alle lagen) daar meer voor moeten doen.

Geef een antwoord

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *