Toespraak bij presentatie Atlas voor gemeenten: Groen Nijmegen

dijkverleggingVandaag werd de Atlas voor gemeenten gepresenteerd in Nijmegen. Onze stad stad scoort dit jaar een goede 7e plaats op de woonaantrekkelijkheidsindex en is naast Den Bosch de enige stad buiten de Randstad in de top tien. Dit jaar was het thema groen en water als vestigingsfactor van steden. Nijmegen scoort daar goed op en heeft in de toekomst nog meer in petto. Dit was mijn toespraak.
Dames en heren,

Nijmegen op nummer 1, wat betreft de dichtheid aan vogelsoorten.
Prachtig om met die score in de Atlas te staan!
Krijgt mijn vader dan toch gelijk, die vaak zegt dat er in Nijmegen zoveel rare vogels rondlopen…
“Een bruisende creatieve stad pa”, antwoord ik dan altijd.

Maar ook een stad natuurlijk met een rijke natuur en biodiversiteit.
Van die biodiversiteit hebben we mooie voorbeelden.
Zo broedt de slechtvalk op de toren van de Sint Stevenskerk.
Een vogelaar heeft daar onlangs resten onderzocht van vogels die deze roofvogel heeft verorberd.
Daar zaten verrassend veel met uitsterven bedreigde vogelsoorten tussen.
Deze slechtvalk is dan ook zwaar in overtreding!
Maar ook op andere plekken zien we veel zeldzame vogelsoorten.
In de waterrijke buitenwijk Lindenholt kun je op klaarlichte dag ijsvogeltjes zien vliegen.
En de zeearend is in onze contreien steeds vaker te zien.

Terug naar de Atlas…
Groen en water staan dit jaar centraal.
Groen is voor van alles en nog wat goed maar ik wil graag met u vandaag stil staan bij de économische betekenis van groen.

U kent vast allemaal Richard Florida, een vooraanstaand socioloog die ons leert anders naar steden, bevolking en economie te kijken.
In het digitale tijdperk is dienstverlening de grootste economische sector en vormen denkkracht en creativiteit het belangrijkste kapitaal.
Bedrijven en hun werknemers zijn steeds minder aan vaste locaties gebonden.
De tijd van ‘wonen volgt werk’ ligt voorgoed achter ons, aldus Florida.
De vestigingsfactoren voor werknemers zijn misschien wel belangrijker geworden dan de vestigingsfactoren voor bedrijven.
Vanuit deze analyse kun je concluderen dat de woon- en leefkwaliteit voor steden tegenwoordig een wezenlijke economische factor is.

Dat zien we ook terug in de Atlas voor Gemeenten.
Steden die het goed doen op de woonaantrekkelijkheidsindex doen het over het algemeen ook economisch goed.
Wie dus werkende mensen aan zich wil binden, moet kwaliteit van leven en wonen bieden.
Vooral hoogopgeleide en creatieve bevolkingsgroepen blijken cultuur en groen als belangrijke aspecten van die kwaliteit te waarderen.
Dat zijn geen klassieke economische thema’s.
En daardoor misschien ook thema’s die bij economische tegenwind als eerste ter discussie komen te staan.
Maar is dat wel terecht – en vooral – is dat slim, gelet op de analyse van Richard Florida?

Cultuur en groen…
Laten dat nou net de twee labels zijn die mensen vaak als eerste noemen om Nijmegen te typeren.
Debat- en filmhuis Lux, popcentrum Doornroosje en cultuurspinnerij De Vasim, grote popbands in het Goffertpark, MusicMeeting (afgelopen weekend weer een mooie editie), en de Vierdaagsefeesten, een van de grootste evenementen in Europa.
Het is een kleine greep uit wat cultuurliefhebbers in Nijmegen vinden.
Het mooiste is nog wel dat er veel verschillende initiatieven worden ontplooid, met veel experiment en vernieuwing .
Cultuur moet dan ook niet braaf zijn, maar een beetje spannend!

Gevarieerd, spannend en aantrekkelijk…
Dat geldt zeker ook voor de prachtige groene omgeving van Nijmegen.
De ligging en het afwisselende groene landschap maken onze stad zeker zo uniek!
Het bosgebied van Heumensoord in het zuiden.
De groene stuwwal in het oosten.
De Ooypolder in het noordoosten, grenzend aan de Gelderse Poort.
Het rivierenlandschap met de Betuwe in het westen.
En het vennenlandschap van de Haterste Vennen in het zuidwesten.
Maar vergeet ook niet de monumentale parken in de stad, zoals het Kronenburgerpark, Valkhofpark en het Goffertpark.
Daar komen straks Park Lingezegen en plassengebied De Waaijer bij aan de noordgrens van Nijmegen.
Nijmegen is een compacte stad met een dikke groene ring er omheen.
Essentiële vraag is daarbij hoe we het groen en water waarderen en een plek geven.
Naast – of beter – als onderdeel van de stedelijke en economische ontwikkeling.

Lange tijd heeft de stad zich bijna exclusief gericht op de stad.
Wat er binnen de stadsgrenzen gebeurde, deed er écht toe.
Het buitengebied… ach ja leuk voor de zondag en voor vogelspotters en andere rustzoekers.
Maar de afgelopen 10-15 jaar zijn we ons als stedelijke samenleving pas echt weer bewust geworden van de waarde van de groene omgeving.
Als gemeentebestuur zijn we ook veel sterker gaan sturen op goede verbindingen met ons groene buitengebied.
Zo werken we aan goede fietsverbindingen met de groene omgeving.
En we leggen een voetgangersbrug aan over een kleine zij-arm van de Waal om de Nijmeegse binnenstad en de Ooijpolder op loopafstand met elkaar te verbinden.
We investeren ook in het groen buiten onze gemeentegrenzen.
We hebben bijvoorbeeld tonnen geïnvesteerd in ecologische en menselijke verbindingszones in de Ooijpolder.
We participeren en investeren ook in Park Lingezegen, de groene bufferzone tussen Arnhem en Nijmegen.
Dat de stad meebetaalt aan het groen in buurgemeenten was lange tijd ondenkbaar en is ook nu nog steeds redelijk uniek.

Maar het gaat niet alleen om fysieke verbindingen.
Ook zoeken we verbindingen met organisaties die ons als partner helpen de groene omgeving duurzaam te beheren en benutten.
Zo hebben we het bosgebied Heumensoord met het oog op goed beheer overgedragen aan de Vereniging Natuurmonumenten.
Wat ook gunstig is voor de landelijke bekendheid van dit prachtig bosgebied.
Zodat meer recreanten de stad bezoeken.
En aan de Waalkade, in het centrum van onze stad, realiseren we met Staatsbosbeheer en enkele lokale organisaties de Bastei.
Een natuur- en cultuurhistorisch centrum waar de bezoeker straks op een laagdrempelige en beeldende manier informatie vindt over het Nederlands rivierenlandschap en de cultuurhistorie van Nijmegen.

Zowel het aanbrengen van fysieke verbindingen als het aangaan van samenwerking met diverse partijen, zorgt voor een versterking van de positie van het groen in de stad.
En dat als onderdeel van het aantrekkelijk wonen en leven, weet u nog?

Enkele jaren geleden ben ik zelf eens in de criteria van de Atlas gedoken, met speciale aandacht voor het thema natuur.
Groen en water zijn een vestigingsfactor, dat was duidelijk.
Maar de steden in de Randstad kregen automatisch meer punten vanwege de nabijheid van de Noordzee.
Ook een uniek en aangenaam landschap, natuurlijk!
Maar ik had en heb het idee dat een grote variatie aan natuur en landschapstypen rondom de stad toch ook een bijzondere waarde moet hebben.
Ik ben verheugd te zien dat dit aspect nu ook hoger wordt gewaardeerd in de Atlas.

De veelzijdige verbinding tussen stad en natuur; die bijzondere waarde zijn we steeds beter gaan inzien.
En het heeft ook nieuwe ambities gebracht.
Want wat brengt de toekomst ons op dit punt?
Over enkele jaren heeft Nijmegen een rivierpark met een eiland in de Waal; midden in de stad.
We krijgen er dus een landschap bij: een eilandenlandschap.
We krijgen het in de schoot geworpen.
Laat ik het maar typeren als een cadeautje van de mensheid.
Ondanks de mensheid, want de aanleiding is de klimaatverandering…

Na het hoogwater in 1993 en ’95 was het duidelijk dat de scherpe bocht die de Waal bij Nijmegen maakt in rivierkundig opzicht een probleem is.
De Tweede-Kamer besloot – na verhitte maatschappelijke discussies – om de Waal meer ruimte te geven door aanleg van een nevengeul.
De dijk komt verder landinwaarts te liggen en er ontstaat midden in de rivier een langgerekt eiland.
Voor deze ingreep moesten 50 woningen verdwijnen; een hard gelag voor de bewoners.

Nijmegen heeft alle kracht aangewend om van deze bedreiging een kans te maken.
Dat heeft een plan opgeleverd voor een stedelijk rivierpark, met een mix van wonen en natuur, water en recreatie.
En met een festivalterrein voor culturele optredens.
Ook hier gaan groen en cultuur mooi hand in hand. 
Tegelijkertijd is het eiland de stedelijke ‘stepping stone’ van de oude stad op de zuidoever naar het nieuwe stadsdeel Waalsprong op de noordoever.
Ons eigen ‘Ile de la Cité’!

Op het eiland en in de uiterwaarden van de Waal zoeken we het samenspel tussen stad en natuur op.
Gelet op de ligging in het hart van de stad, is beleving van de natuur en het water een belangrijk element.
Op sommige plekken gecultiveerd voor recreatie, op andere plekken meer ecologisch beheerd, om lekker te kunnen struinen.
Zo krijgen de Stadswaard en de Ooijpolder ten oosten van de stad een natuurlijke verbinding met de Oosterhoutse Waarden in het westen.
Het rivierpark en het eiland zijn het knooppunt dat het veelzijdige groen rondom de stad verbindt en aanvult met een unieke landschappelijke kwaliteit midden in onze stad.
Want met onze sprong over de Waal voor de stadsuitbreiding, de aanleg van het eiland en de herontwikkeling van de Waaloevers, stroomt de rivier niet meer langs de stad maar er dwars doorheen.
‘Nijmegen omarmt de Waal’.

Inmiddels zijn de werkzaamheden voor de nevengeul in volle gang.
En mensen binnen en buiten Nijmegen zijn verrast en enthousiast als ze zien wat er in Nijmegen rondom de Waal gebeurt.
Sommigen dromen zelfs al van een penthouse op het toekomstige stadseiland, met een majestueus uitzicht over de Waal, de uiterwaarden en de Ooijpolder.
Anderen koesteren een beeld van een zo ongerept en groen mogelijk eiland, als een oase van rust en ecologie midden in de stad.
Dilemma’s, kansen, opties die we de komende jaren als stad goed moeten onderzoeken en overwegen.
De dreiging van zo’n 10 jaar geleden, blijkt nu een verrassend cadeau te zijn.
Begrijp me goed, met begrip en zorg voor het offer dat bewoners van Lent hiervoor brengen.
We gaan de komende jaren als stad nog intensief het gesprek voeren over de bebouwing en verdere invulling van het eiland.

Groen en cultuur zijn belangrijk om mensen aan de stad te binden. Met name om hoogopgeleide en creatieve bevolkingsgroepen aan te trekken.
Het rivierpark en het eiland in de Waal kunnen daarin sterke magneten worden.
 
Een zonnige zondagmiddag op het terras aan de Lentse kade, zeilbootjes dobberend op de nevengeul, avontuurlijk spelende kinderen in de struinnatuur van de uiterwaarden.
Af en toe een muziekoptreden of andere culturele activiteit op het nieuwe festivalterrein, tegen de achtergrond van de nieuwe stadsbrug De Oversteek…

Dit is geen dromerij, maar het is een werkelijkheid die wij in Nijmegen aan het creëren zijn.
We sturen op de toekomst van een nog aantrekkelijkere stad, met unieke groene kwaliteiten en daarmee – als les van Richard Florida – met een krachtige economische potentie!

Dank u wel!