Toespraak conferentie over warmte in Metropoolregio Amsterdam

Afgelopen vrijdag hielden we bij het provinciehuis in Haarlem een ronde tafelconferentie over het warmteprogramma in de MRA. Aanwezig waren de vertegenwoordigers van de 32 aangesloten partijen en externen van de milieubeweging, woningcorporaties en huurders. Bediscussieerd werd hoe we de realisatie van het Grand Design van het regionale warmtenet dichterbij konden brengen. Ik hield daar als warmteregisseur de volgende toespraak. 

Dames en heren,

Welkom bij de Organisatorische ronde tafel conferentie van ons warmteprogramma en tevens de 3e stakeholdersbijeenkomst. We hebben flink wat af gediscussieerd met elkaar. Dat kun je ook zien aan dat dikke bespreekstuk wat we hebben toegestuurd.

Het ís ook zo inhoudelijk omdat we met elkaar proberen een mooi en groots systeem te ontwikkelen. Een warmtesysteem dat echt zoden aan de dijk zet. Een systeem dat niet meters maar kilometers maakt in Co2-reductie, dat toekomstproof is, dat de regionale economie versterkt van Tata Steel tot de Greenport en dat voor de samenleving een goedkopere oplossing biedt dan allerlei andere systemen om onze woningen en bedrijven warm te houden. We gaan voor een robuust, efficiënt, duurzaam, slim en open regionaal warmtenet in de MRA.

Het heeft zoveel voordelen voor de samenleving en toch moeten we de rol die warmte kan vervullen in het alternatief voor aardgas dag in dag uit bevechten. Maya van de Steenhoven uit Zuid-Holland kan erover meepraten. Soms worden we er allebei een beetje wanhopig van. En het gaat niet alleen om warmtenetten. Men wil geen kern en kolen. Nou daar kan ik het volledig mee eens zijn. Maar men wil vaak ook geen windmolens op land. Geen windmolens voor de kust. Zonneweides worden ook steeds meer bekritiseerd. En grootschalige warmtenetten zijn verdacht. Het kleinschalige wordt doodgeknuffeld en de grote projecten die echt wat doen worden gedemoniseerd. En daarmee bungelen we met 5,5% duurzame energie nog steeds onderaan in Europa. Net als bij het voetbal.

Twijfelaars van grootschalige warmtenetten wijs ik regelmatig op Denemarken. Daar kunnen we van leren. Denemarken loopt voorop met duurzame energie en daar is 60% van de huishoudens aangesloten op een warmtenet. En je hebt daar de gelukkigste mensen van de wereld! Daar word je dus heel warm van. Het begon daar toen de Denen zich rot schrokken van de oliecrisis in 1973. Ze kwamen erachter dat ze voor 99% afhankelijk waren van buitenlandse energie. Dat wilden ze rigoureus veranderen en vervolgens zijn ze consistent en consequent begonnen aan een energie- en warmtetransitie. Ik hoop dat we in Nederland snel zo’n schrikeffect zullen hebben. En dat we dan niet meer treuzelen maar vastberaden aan de slag gaan.

De discussie in Zuid-Holland is overigens heftiger dan hier. Daar is dan ook mogelijk sprake van kolenwarmte op het net. Men is bang dat dit een lock-in situatie oplevert en dat daarmee het voortbestaan van de kolencentrale wordt verlengd. En omdat men tegen kolencentrales is keert men zich ook tegen de warmterotonde. In Amsterdam zijn er geen plannen om de Hemweg kolencentrale aan te sluiten op het warmtenet. Nuon heeft zelfs de regering aangeboden de centrale onder voorwaarden eerder te willen sluiten. De discussie in Zuid-Holland leidt echter wel tot een slechtere beeldvorming omtrent warmtenetten en dus hebben wij er ook last van in de MRA. Ik hoop dat men daarom snel uit die discussie komt.

Waar we mee bezig zijn, beste mensen, is geen gemakkelijk product. Er zitten veel kanten aan het verhaal en er moet veel geregeld worden om dit allemaal grootschalig uit te kunnen rollen. We hebben een goed proces gehad met het Grand Design. Mooi dat we daar overeenstemming over hebben. De afgelopen maanden hebben we gepraat over de hoe vraag; hoe gaan we organiseren dat het Grand Design ook daadwerkelijk dichterbij komt? We hebben getracht de discussie te trechteren en willen vandaag nog slechts discussiëren over de punten waar nog geen consensus over is. En dan hebben we het nog steeds over een behoorlijk aantal zaken.

Even resumerend. Bij Opwek is vooral de discussie over de inzet van restwarmte bij Tata Steel interessant. Bij Tata Steel balen ze ervan dat woningcorporaties in de IJmond twijfelen omdat ze de restwarmte van Tata Steel niet duurzaam vinden. Die houding bij woningcorporaties wordt denk ik voor een groot deel ingegeven door de publieke opinie. Mensen zien dat er kolen ingaan bij Tata Steel en dat er dan o.a. warmte uitkomt. En dus kan dat niet duurzaam zijn. Dat de Co2 al is uitgestoten bij het maken van staal en we het nog hebben over een puur afvalproduct dat nog duurzaam her te gebruiken is, is lastig voor het voetlicht te krijgen. Het zou mooi zijn als we daar vandaag wat op vinden.

Graag zou ik daarom een soort duurzame warmteladder willen laten ontwikkelen; net als de ladder van Lansink over afval. Die ladder wordt wereldwijd gebruikt en wordt door iedereen geaccepteerd. Het is daarmee een goed communicatiemiddel en zoiets zouden we dus ook kunnen gebruiken voor warmte in de MRA. Fijn overigens dat Greenpeace hier aanwezig is. Greenpeace heeft laten weten helemaal achter het gebruik van de restwarmte van Tata Steel te staan. Het voortbestaan van de staalindustrie is voor Greenpeace geen punt want we hebben nog heel veel staal nodig voor windmolens; heel veel windmolens… En ik hoop dat Greenpeace en andere milieugroepen achter het gebruik van restwarmte gaan staan dit ook meer naar buiten uit willen gaan dragen. Dat helpt ons bij het overtuigen van o.a. woningcorporaties en huurders.

Bij de werkgroep Distributie hebben we overeenstemming over het knooppuntenmarktmodel. Grote warmtebronnen worden met elkaar verbonden via een backbone en een systeemintegrator coördineert het marktmodel. Of dat nou publiek, publiek-privaat of privaat-privaat moet is nog onderwerp van discussie, o.a. met het Rijk want we zijn het er wel over eens dat de kosten van de backbone moeten worden gesocialiseerd. En dat is prima te verdedigen. De Co2-reductie die we hier in de regio met het warmtenet kunnen realiseren daar hebben ook de mensen in bijvoorbeeld Limburg en Groningen baat bij. En vergeet niet dat de huurders in de warmtewoningen in Amsterdam via hun vastrecht ook meebetalen aan de verzwaring van elektriciteitsnetten in all electric wijken met particuliere koopwoningen. Andersom zou dus ook heel rechtvaardig zijn.

Bij de werkgroep Afnemers werd een keer verzucht dat we alleen maar met warmte bezig zijn en dat het erop lijkt dat we warmte bij corporaties door de strot willen duwen. Jammer dat het zo gevoeld wordt. Ik zie het anders. Ik zie dat we toewerken naar comfortabele, duurzame en betaalbare warmte en daarmee woningcorporaties helpen straks bij een goede keuze uit alternatieven voor aardgas. Want één ding wordt steeds duidelijker, ook voor corporaties: we moeten en gaan van aardgas af in de gebouwde omgeving. Die opgave is zo groot dat we geen enkel middel kunnen uitsluiten. We hebben het allemaal nodig. Het is niet of-of maar en-en-en-en!

Wim Mans heeft in opdracht van ons programma een goede systematiek ontwikkeld voor corporaties waarbij heel inzichtelijk wordt gemaakt wat de Co2-reductie is van verschillende aanpakken en wat de kosten zijn. Op die manier is dus ook heel makkelijk te berekenen wat de meest efficiënte klimaateuro is voor corporaties. Verder heb ik de provincie geadviseerd om een soortgelijk programma als dat van ons op te stellen, maar dan voor de all electric varianten. Want ook die kosten moeten naar beneden en dat kan door een programma op te zetten met gemeenten, bouwbedrijven en corporaties. Beide programma’s leiden dan tot proposities waarmee de wethouders de inwoners haalbare en betaalbare alternatieven kunnen aanbieden. Zowel voor warmte als voor all electric.

Dus kortom, we douwen niets door de strot, we proberen alleen een aantrekkelijk product te ontwikkelen waar corporaties straks mogelijk heel blij mee zijn in een aardgasloze context. De MKBA toont niet voor niets aan dat het regionale warmtenet voor de samenleving, maar dus ook voor de corporaties, vele malen goedkoper is dan alle individuele maatregelen bij elkaar opgeteld.

Tot slot de discussie in de werkgroep Financiën en andere randvoorwaarden. Duidelijk is dat de financiering eigenlijk geen probleem is. Warmtebedrijven geven aan zelf goed in staat te zijn om financiering aan te trekken. Mits de businesscases maar sluiten met een in hun ogen redelijk rendement. En daar schort het meestal aan. Verschillende businesscases kennen in de huidige warmtecontext een tekort en dat kan alleen opgelost worden met publiek geld. Het tekort komt ook tot stand doordat er allerlei risico-opslagen zitten in de businesscases. Overheden maar ook anderen kunnen die risico’s beheersen en mitigeren zoals het aanwijzen van aardgasloze wijken, het vormen van garantiefondsen of commitment van afnemers, zoals corporaties en tuinders. Ben benieuwd wat deze discussie verder nog oplevert.

Ik wens u een goede discussie en ik hoop dat we vanmiddag bij het bestuurlijk debat kordate afspraken kunnen maken. Conclusies, toezeggingen en werkafspraken worden allemaal genoteerd en die gaan we verwerken in een warmteakkoord. Daarmee komen wij bij u terug in het najaar. Overigens is deze bijeenkomst nu ook aangemeld als bijeenkomst in het kader van de nationale Energiedialoog. Zodat het Rijk aangesloten blijft bij onze discussies.

Voordat we allemaal naar de dialoogtafels gaan heb ik nog twee punten. Ten eerste is het zo dat we vandaag praten over het Grand Design en wat we nodig hebben om dat gerealiseerd te krijgen. Maar ondertussen wordt er natuurlijk wel hard doorgewerkt aan de individuele projecten. Die hebben we nu allemaal op een rijtje en op een kaart gezet. Alliander DGO heeft dat voor ons gedaan en die kan iedereen meenemen. En het is bij elkaar best veel; en daar kunnen we best trots op zijn.

Verder hebben we nog een feestelijk moment. Want het Energie Centrum Nederland gaat toetreden tot ons gezelschap. Daarmee hebben we 32 partners in ons programma – eentje meer dan Zuid-Holland. Altijd goed om te melden. Na het fotomomentje kan iedereen naar zijn dialoogtafel naar keuze.

Dank u voor uw aandacht.

 

Geef een antwoord

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *